گره خوردن ماهیت انتظار با جهاد

6-2٫ گره خوردن ماهیت انتظار با جهاد
نکته مهم دیگری که در این جهت باید توجه کرد، آن است که مطلق عمل را در فهم مقوله انتظار نمیتوانیم مورد نظر قرار دهیم؛ بلکه سعی و عملی در درک انتظار مؤثر است که جهتدار و در تقابل با دشمن باشد.
نگاه تطبیقی که بین روایات مربوط به انتظار وجود دارد، گویای نوعی ارتباط و همراهی انتظار با مقوله جهاد (علاوه بر عمل) در آنهاست. همه ما این سخن پیامبر عظیمالشأن اسلام(ص) را شنیدهایم که فرمود:
أَفْضَلُ أَعْمالِ أُمَّتِی اِنْتِظَارُ الفَرَجِ مِنْ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ (صدوق، 1397، ج 2: 644).
اما جالب توجه اینکه آن حضرت در حدیث دیگری درباره انتظار فرج، قالب این عمل را جهادی معرفی کرده و میفرماید:
أفضل جهاد أمتی انتظار الفرج ( حرانی، 1404: 37).
شخصی از امام صادق (ع) پرسید: نظرتان چیست درباره کسی که ولایت ائمه را داشته و در انتظار ظهور حکومت حق بوده و در این حال از دنیا میرود؟
ایشان در پاسخ فرمود:
هُوَ بِمَنْزِلَهِ مَن کَانَ مَعَ الْقَائِِمِ فِی فُسْطاطِهِ ثُمَّ سَکَتَ هُنَیَئًه ثُمَّ قَالَ هُو کََمَنْ کَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ؛ او همانند کسی است که با رهبر این انقلاب در خیمه او ]ستاد ارتش او[ بوده باشد. سپس اندکی سکوت کرد و فرمود: مانند کسی است که با پیامبر اسلام(ص) ]در مبارزاتش[ همراه بوده است (برقی، 1371، ج1: 173).
شبیه این مفهوم در روایات دیگری نیز نقل شده است. «این تعبیرات همگی حاکی از این است که انتظار چنان انقلابی داشتن همیشه با جهادی وسیع و دامنهدار همراه است. این را در نظر داشته باشید تا پس از بررسی مفهوم «انتظار»، نتیجهگیری کنیم. انتظار، معمولاً به حالت کسی گفته میشود که از وضع موجود ناراضی است و برای ایجاد وضع بهتری تلاش میکند. مثلاً بیماری که در انتظار بهبودی است یا پدری که در انتظار بازگشت فرزندش از سفر است، این دو نفر از بیماری و فراق فرزند ناراحتاند و برای وضع بهتری میکوشند.

همچنین تاجری که از بازار آشفته ناراحت است و در انتظار فرونشستن بحران اقتصادی هست، این دو حالت را دارد: « بیگانگی با وضع موجود» و « تلاش برای وضع بهتر». بنابراین، مسئله انتظار استقرار حکومت حق و عدالت«مهدی»، در واقع مرکب از دو عنصر است: عنصر«نفی» و عنصر«اثبات». عنصر نفی همان «بیگانگی با وضع موجود» و عنصر اثبات مطالبه «وضع بهتر» است و اگر این دو جنبه در روح انسان ریشهدار شود، سرچشمه دو رشته اعمال دامنهدار از سوی او خواهد شد. این دو رشته اعمال عبارتند از: از ترک هرگونه همکاری و هماهنگی با عوامل ظلم و فساد و حتی مبارزه و درگیری با آنها از یک سو، و خودسازی و خودیاری و جلب آمادگیهای جسمی و روحی و مادی و معنوی برای شکل گرفتن حکومت واحد جهانی و مردمی از سوی دیگر. ملاحظه میشود که هر دو قسمت آن سازنده و عامل تحرک و آگاهی و بیداری است.
با توجه به مفهوم اصلی«انتظار» معنی روایات متعددی که درباره پاداش و نتیجه کار منتظران نقل کردیم به خوبی درک میشود و روشن میگردد که چرا منتظران واقعی همانند کسانی شمرده شدهاند که در خیمه حضرت مهدی (عج) یا زیر پرچم او هستند یا کسانی که در راه خدا شمشیر میزنند، یا به خون خود آغشته شده و شهید شدهاند. آیا اینها گویای مراحل مختلف و درجات مجاهده در راه حق و عدالت نیست که با مقدار آمادگی و درجه انتظار افراد تناسب داشته باشد؟! یعنی همانطور که میزان فداکاری مجاهدان راه خدا و نقش آنها متفاوت است؛ انتظار و خودسازی و آمادگی آنان درجات کاملاً متفاوتی دارد که هر کدام از اینها با یکی از آنها از نظر«مقدمات» و«نتیجه» شباهت دارد.

هر دو حالت، جهادند و هر دو آمادگی میخواهند و خودسازی. کسی که در خیمه رهبر چنان حکومتی قرار گرفته و در مرکز ستاد فرماندهی حکومت جهانی آماده جانبازی است، نمیتواند فردی غافل و بیخبر و بیتفاوت بوده باشد؛ زیرا همه افراد شایستگی چنان موقعیت و اهمیتی را ندارند. همچنین کسی که سلاح در دست دارد و در کنار رهبر این انقلاب، با مخالفان حکومت صالحان میجنگد، آمادگی فراوان روحی و فکری و رزمی باید داشته باشد (مکارم شیرازی، 1374، ج7: 379-383). با چنین توضیحی میتوان در زمینه انتظار، معنای اصطلاحی و مورد نظر روایات را این گونه بیان کرد: «انتظار، چشم بهراهی قیام قائم (عج)، توأم با جهاد و تلاش برای آمادگی فردی و زمینهسازی اجتماعی به منظور پذیرش بزرگترین حماسه تاریخی نبرد حق و باطل به رهبری او و شرکت در این حماسه است.» با این حساب، منتظر، همان مجاهد و مبارز؛ و زندگی او، زندگی جهادی معنا خواهد داشت.
بدیهی است چنین برداشتی حماسی و جهادی از سبک زندگی منتظرانه که میتوان از آن به سبک زندگی زمینهساز نیز یاد کرد، تأثیر فوقالعادهای در اعطای حیاتی معنوی و آسمانی به دوستداران امام زمان، خواهد داشت. به فرموده مقام معظم رهبری:
زندگی جهادی، یعنی این که ما آرمانها و ارزشها و هدفهای والای زندگی را مشخص کنیم و بعد با تمام قوا برای تحقق آن بکوشیم. اصلاً زندگی جز این معنا ندارد و گرنه، اگر انسان از جهاد برای ارزشها و هدفهای والا خالی باشد به یک جماد تبدیل خواهد شد» ( سخنان مقام معظم رهبری در تاریخ 29/11/1370).
6-3٫ مفهوم جهاد
اگر ما در «ماهیت شناسی انتظار» آن را نهتنها با عمل که با جهاد ملازم دانسته و از انتظار جهادی سخن میگوییم، باید به این نکته نیز توجه کنیم که جهاد همیشه با جنگ و درگیری نظامی ملازمت ندارد و این نکته در بررسی مفهوم جهاد نهفته است.
واژه «جـهـاد» در لغتنامههای عربی به معناى زحمت، مشقّت (راغب اصفهانی، بیتا) و تلاش توأم با رنج آمده است. جهاد همچنین نام بابی در علم فقه نیز هست و به همین جهت در شرع نیز اصـطلاح خاصی یافته و آن عبارت است از:
نـثـار جـان و مال و توان در راه اعتلاى اسلام و بر پا داشتن شعارهاى ایمان (نجفی، 1391، ج 21: 3).
شاید از همین رو بوده که این واژه معنایی شبیه معنای اصطلاحی در فقه- و متفاوت از معنای لغوی در زبان عربی- یافته و آن را در فرهنگ لغات فارسی به کارزار کردن و جنگیدن در راه حق(معین: 1357) معنا کردهاند.
مقام معظم رهبری نیز که همواره از جهاد و کار و روحیه جهادی صحبت میکنند، در تبیین این کلمه میفرمایند:
جهاد یعنى مبارزه براى یک هدف والا و مقدس (بیانات در دیدار هیأت علمى و کارشناسان جهاد دانشگاهى با ایشان، 1/ 4/ 1383).
معیار جهاد همان چیزی است که امروز در زبان فارسی ما در کلمه مبارزه وجود دارد…پس جهاد، یعنی مبارزه. در مبارزه دو چیز حتماً لازم است: یکی اینکه در آن جد و جهد و تحرکی باشد. انسان در رختخواب یا در پستوی خانه که نمی تواند مبارزه کند، در مبارزه باید جد و جهدی وجود داشته باشد… دوم اینکه در مقابلش دشمنی باشد. مبارزه در آنجا که دشمن نیست معنا ندارد. پس، جهاد متقوم بر این دو رکن است…اگر همه این ها در مقابل دشمن خدا و دشمن علی لسان الله و لسان رسوله و اولیائه علیهم السلام باشد، می شود جهاد فی سبیل الله»(سخنرانی مقام معظم رهبری در شروع درس خارج فقه 20/6/1373).
بنابراین، چهار عامل مهم در تبیین مفهوم جهاد از دیدگاه اسلام وجود دارد: اول. داشتن هدف والا؛ دوم. تـلاش، کـوشـش و تحمل سختى در راه رسیدن به آن هدف؛ سوم. تلاشی که در مقابل موانع و دشمن و هجوم اوست؛ چهارم. انجام این تلاش فـى سـبـیـل الله و به نیت امـتـثال تکلیف الاهی و کسب رضاى خدا.
7٫ معناشناسی سبک زندگی منتظرانه
بر اساس تبیین واژگان مورد نظر و بررسی ماهیت سبک زندگی منتظرانه، مشخص گردید، تلاش و جهاد برای زمینهسازی ظهور جزئی از ماهیت آن است. بهجاست به تعریف سبک زندگی منتظرانه بپردازیم که در نوشتههای مهدوی، گاهی از آن به «سبک زندگی زمینهساز» و زمانی نیز «سبک زندگی مهدوی» تعبیر میشود؛ اما قبل از آن برخی از تعاریف بیان شده را ذکر میکنیم:
7-1٫ نگاهی به تعریفها درباره سبک زندگی منتظرانه
در سالهای اخیر اقبال اندیشمندان به مقوله مهدویت بیشتر شده و همین امر تولید متونی علمی درباره مفاهیم مرتبط با مهدویت را موجب شده است که از جمله آنها موضوع مورد بحث ما است. برخی نویسندگان ضرورت این توجه را اینگونه توضیح دادهاند:
امروزه در عصر غیبت امام مهدی(عج) باید به دنبال الگویی از سبک زندگی شیعی بود که بر باور داشت مسئلۀ انتظار و بازگشت امام مبتنی باشد. شیعه در عصر غیبت با یکی از جدیترین مفاهیم حیات طولانی تاریخ امامت، یعنی مهدویت و غیبت گره خورده است و دو مفهوم مهدویت و غیبت، با مفهوم سوم، یعنی انتظار ارتباط تنگاتنگ دارد؛ بهگونهای که این سه مفهوم سبک فکر و زندگی شیعه را تبیین کرده است.

اعتقاد به حقانیت و مشروعیت امام مهدی(عج) و انتظار بر شکلگیری جامعه توحیدی، که مبتنی بر حاکمیت ایشان مبتنی است، تنها عامل مشروعیتبخشی به همه جریانهای فکری و اجتماعی در عصر غیبت است و این امر نخستین اصل و مبنای فکری شیعه در ارائه سبک زندگی شیعی است. بنابراین، با استخراج عناصر اصلی ایده مهدویت و پرورش الگوهایی مبتنی بر این اندیشه، میتوان نحوه زیست شیعیان را تعیین کرد و نسلی را پرورش داد که اعتقاد به امامت و مهدویت از مؤلفههای اساسی فکر اوست و نه تنها در شعائر و مناسبات، بلکه در اهداف و آرمانهای خود به سوی امام معصوم توجه و گرایش دارد و جهت زندگی خویش را به سمت انسان کامل معطوف میسازد (موسوی گیلانی، 1392: ش 25).
در همین جهت گفته شده است:
انتظار، گویای رویکرد نظری و عملی شیعیان در دوران غیبت، تا رسیدن به آرمان مهدویت است و لازمه این رویکرد خاص، در پیش گرفتن سبک خاصی از زندگی است که به نوعی خلاصه و عصاره همه ویژگیهای مثبت مطرح شده در آموزههای اسلامی است (شفیعی سروستانی، 1392: ش 97).
بر همین مبنا، برخی، معنای زندگی مهدوی را (نه سبک زندگی مهدوی را که جلوه ظاهری آن است) مورد نظر قرار داده و گفتهاند:
زندگی با حجت حی و حاضر را زندگی مهدوی میگویند. کسی که خود را وقف امام زمان7 مینماید و همه نیروها و توانها و امکاناتش را در راه امام صرف و خرج میکند، زندگی مهدوی دارد… حیاتی که روش، منش، کنش، نگرش و بینش آن بر اساس آموزههای مهدویت باشد؛ زندگی مطلوب مهدوی است (فؤادیان،1393: 16).
همچنین:
سبک زندگی منتظرانه مبتنی بر باور مذهبی و سنت الاهی، خواستار حرکت و تلاش برای گذر از وضع موجود و قرار گرفتن در وضع مطلوب در جامعه است (خادم شیرازی، 1392، ج 2: 183).
یکی دیگر از نویسندگان، این شیوه زندگی را مورد بررسی بیشتری قرار داده و میگوید:
مقصود از سبک زندگی زمینهساز، مجموعه رفتارهای اجتماعی است که ضمن برآورده کردن نیازهای جاری جامعه منتظران، روایتی عملگرا و فعالانه مبتنی بر تفکر موعودگرایی و مهدوی را برای هویت اجتماعی بر میگزیند (گودرزی، 1393: ش 31).
7-2٫ تعریف پیشنهادی از سبک زندگی منتظرانه
بر اساس تبیین واژگان دخیل در سبک زندگی منتظرانه و تعاریف اندیشمندان مختلف در این زمینه، میتوان برای این سبک تعریفی در نظر بگیریم. مؤلف این نوشتار با توجه با مقدماتی که بیان شد معتقد است:
سبک زندگی منتظرانه عبارت است از: مجموعه رفتارهای جهادی برخاسته از اعتقاد به امام حی، حضرت حجت بن الحسن (عج) و انتظار دولت او در عصر غیبت که با هدف زمینهسازی حکومت مهدوی بر اساس تعالیم اسلامی با قرائت اهلبیت صورت میگیرد.
در این تعریف چند نکته گنجانده شده است:
اول. با قید «مجموعه رفتارها»، سبک زندگی منتظرانه از آداب منتظران که تک گزارههای هر بخش این سبک است، جدا شده و مجموعه آن با هم در نظر گرفته میشود. همچنین از اخلاق منتظرانه، که به صفات درونی منتظران و البته از ریشههای رفتار منتظرانه ناظر است، جدا میشود.
دوم. با قید «رفتارها» تنها بخش ظاهری و قابل مشاهده زندگی مهدوی و منتظرانه مورد تأکید قرار میگیرد و پرداختن به سایر مؤلفههای زندگی مهدوی و منتظرانه، نظیر معرفت و محبت به امام زمان تنها در حد اشاره و تبیین مطلب خواهد بود.
سوم. قید«جهاد» گویای آن است که نهتنها انتظار از مقوله عمل و تلاش است، بلکه فقط تلاشی که در مقابل دشمن است، شامل میشود؛ نه هرگونه سعی و تلاشی را.
چهارم. گرچه معمولاً سبک زندگی، رفتارهای معطوف به جامعه است؛ علاوه بر رفتارهای مستقیم اجتماعی و معاشرت با افراد، آن دسته از رفتارهای فردی که بهگونهای ظهور و بروز اجتماعی داشته و بر آن مؤثر است، به سبک زندگی منتظرانه وارد میشود؛ زیرا زمینهسازی برای حکومت مهدوی چنین ملازمهای را داراست.
پنجم. عبارت «اعتقاد به امام حی، حضرت حجت بن الحسن (عج) …» خاستگاه این شیوه زیستن را گوشزد میکند و صد البته اعتقاد به امام زمان در کنار باور به توحید و نبوت و معاد مطرح میشود.
ششم. آوردن وصف «حی» ناظر به زنده دانستن امام و آوردن اسم (لقب) او، ناظر به اعتقاد به مشخص بودن مهدی موعود است.
هفتم. قید «عصر غیبت» توجه به عنصر زمان در انتخاب این سبک و نیز محدوده زمانی اجرای آن را نشان میدهد.
هشتم. قید «زمینهسازی حکومت مهدوی» جهت و مقصود از جریان افتادن این سبک را نشان میدهد و علاوه بر آن، معیار و محکی است برای ارزیابی سبک زندگی موجود در خانواده و جامعه شیعی.
نهم. قید «بر اساس تعالیم اسلامی با قرائت اهلبیت» اولاً، گویای آن است که انتظار جهادی و زمینهسازی برای حکومت مهدوی فقط با تکیه بر منابع و دستورات اسلامی خواهد بود و ثانیاً، در مسیر بهرهبرداری از قوانین اسلامی فقط به تفسیر اهلبیت پیامبر و ائمه معصومین و علمای ربانی در عصر غیبت، اعتماد خواهد شد و بدینوسیله از سایر مکاتب و مذاهب اسلامی جدا میشود.
مطلب مهمی که بار دیگر بر آن تأکید میکنیم، آن است که اولاً، این سبک زندگی که در واقع شیوه جهادی زیستن است، تنها سبک صحیح و مورد رضایت خدا و ائمه و به ویژه حضرت مهدی برای زندگی موفق است و به قول برخی پژوهشگران:
جهادی زیستن یک شیوه در کنار دهها شیوه رایج نیست؛ اصلاً تنها شیوه مورد پذیرش دین، جهادی زیستن است (کوشکی، 1393: 73).
ثانیاً، علت انتخاب قید«منتظرانه» و نه «مهدوی» برای این سبک زندگی به خاطر دو پهلو بودن و ابهامی است که در اصطلاح سبک زندگی مهدوی وجود دارد؛ زیرا از این اصطلاح میتوان سبک زندگی امام مهدی را اراده کرد و هم سبک زندگی دوستان و پیروان ایشان را. همچنین در فرض دوم معلوم نیست این شیوه زیستن تنها به دوران غیبت امام زمان مربوط است و یا اینکه عصر ظهور را نیز شامل میشود؛ در حالی که این ابهامها با جایگزینی«منتظرانه» بر طرف میشود و این نوع رویکرد در زندگی دقیقاً به شیوه زیست پیروان حضرت مهدی در عصر غیبت ایشان مربوط میشود.
ثالثاً، اضافه کردن قید«زمینهساز» به این سبک زندگی، به دلیل پشتوانه اندک روایی و احادیثی است که با صراحت از خود آن لفظ- و نه معنای آن- نام بردهاند؛ حال آنکه کلیدواژه «انتظار» به وفور در سخنان معصومین یافت میشود و در صورت تبیین درست، حامل معنای زمینهسازی هم میباشد.
8٫ نسبت سبک زندگی منتظرانه با سبک زندگی اسلامی و نظایر آن
پس از تعریف سبک زندگی منتظرانه-و یا مهدوی- ممکن است این سؤال به ذهن خطور کند که بین سبک منتظرانه یا مهدوی با سبک زندگی اسلامی، علوی، حسینی و نظایر آن چه تفاوتی وجود دارد و از دیگر سو، نسبت سبک زندگی منتظرانه با آنها چیست؟
در پاسخ باید گفت: روشن است که اسلام، قرآن و مکتب شیعه دوازده امامی پشتوانه عظیم سبک زندگی منتظرانه محسوب میشوند؛ کما اینکه در کلام امام سجاد (ع) منتظران به شیعیان صادق وصف شدهاند؛ چنانکه ایشان فرمود:
مردم زمان غیبت آن امام که به امامت و ظهور او معتقد هستند، از مردم هر زمانى برترند؛ زیرا خداى تعالى عقل و فهم و معرفتى به آنها عطا فرموده است که غیبت نزد آنان بهمنزله مشاهده است و آنان را در آن زمان همانند مجاهدین پیش روى رسول خدا (ص) که با شمشیر به جهاد برخاسته اند قرار داده است، آنان مخلصان حقیقى و شیعیان راستین ما هستند (صدوق،1397، ج1:320).
با عنایت به این نکته، در حقیقت چنین سبک زندگی، تمام رفتارها، همسو و همجهت با رضایت امام زنده و پذیرش ولایت مهدوی، تعیین و تفسیر میشود و البته مقصود از امام، مقام امامتی است که قبل از امامان دوازدهگانه به حضرت ابراهیم و رسول اکرم افاضه شده است. اما در انتخاب این قید، چنانچه ادعای بینالمللی بودن کارکرد این سبک زندگی را داشته باشیم، در صورت انتخاب قید «دینی» و «اسلامی» برای این سبک زندگی، امکان به اشتباه افتادن مخاطب از مقصود ما وجود دارد؛ زیرا همه ادیان الاهی، مثل یهودیت و مسیحیت نیز ادعای سبک زندگی دینی دارند. همچنین همه مذاهب اسلامی غیر شیعی، نظیر حنفی و شافعی مطالب خود را با عنوان سبک زندگی اسلامی طرح میکنند. بنابراین، باید از قیدی استفاده کرد که جامع و مانع باشد.
ممکن است گفته شود میتوان از قید «شیعی» و «ولایی» استفاده کرد؛ اما پاسخ آن است که ما به شیعی بودن جنس سبک زندگی منتظرانه معتقدیم؛ امّا برای کاربردی کردن آموزههای شیعی و ولایی به خاطر کوتاهی شیعیان در اجرای وظایف خود نسبت به امام زمان و حاکمیت او در جامعه که غیبت هزارساله وی شاهد آن است، اصرار بر برجسته کردن واژهای هستیم تا یاد امام زمان(عج) را پررنگ کرده و نه تنها حس مسئولیتپذیری شیعیان را بیشتر تحریک کند؛ بلکه جهت و روح حاکم بر فعالیتهای فردی و اجتماع ایشان را که همانا ادای حقوق وی و بهطور خاص زمینهسازی برای برگرداندن حق حاکمیت حضرت مهدی در جامعه جهانی است؛ مشخص کنیم. همین نکته باعث شده است برخی اندیشمندان در تحلیلی چنین اظهار کنند:
تفاوت زندگی سبک زندگی مهدوی با سبک زندگی دینی آن است که دارندگان هر دو سبک دیندار هستند و از امام خود اطاعت میکنند؛ ولی در سبک زندگی مهدوی فرد در کنار ایمان، خود را زمینهساز ظهور امام زمان (عج) میداند (جعفری، 1392).
با این توضیح، حتی شبهه فرق سبک زندگی مهدوی با سبک زندگی علوی و حسینی و نظیر آنها بر طرف میشود؛ زیرا ما اولاً به جای قید «مهدوی» از قید «منتظرانه» استفاده کردیم که نکته آن در قبل و نیز در تعریف پیشنهادی ما گوشزد شد و ثانیاً، با پررنگ کردن جایگاه امام زمان و حقوق او مشخص شد که سبک زندگی شیعه در هر دورهای (تا قبل از ظهور) منتظرانه است؛ خواه امام زمان وی در عصری حضرت علی(ع) باشد و خواه امام حسین(ع). بنابراین، اگر منظور از سبک زندگی علوی و حسینی آن است که ما از الگوهای منتظران آن دوران برای زمانه خود که امام زمان ما حجت بن الحسن(عج) است درس بگیریم و رابطه قلبی و عملی خود را با ایشان با در نظر گرفتن این عصر، مدیریت و تنظیم کنیم، حرفی نیست؛ اما باید بدانیم که توقف در امامان قبل و بیتوجهی قلبی و عملی به وظایف خود در قبال حضرت مهدی که امام زمان و عصر ما هستند شایسته نبوده و قید منتظرانه این غفلت احتمالی را نیز برطرف میکند. توجه به این نکته حتی میتواند کیفیت مراسم بزرگداشت معصومین و بهویژه عزاداری حضرت سیدالشهدا (ع) را دگرگون کند.
نتیجهگیری
«سبک زندگی منتظرانه» همان «سبک زندگی دینی و اسلامی» بر مبنای رویه شیعی دوازدهامامی است که برخلاف برداشتهای مختلف و بعضاً عافیت طلبانهای که از این شیوه زندگی شده است، جهاد، مقاومت، حماسه و مفاهیم همسوی دیگری را بر محور ولایت و انتظار فرج ولی خدا و امام دوازدهم در عینیت زندگی با هدف زمینهسازی برای ظهور حضرت مهدی (عج) به همراه دارد. این رویکرد مستلزم آن است که با امام حیّ و حاضر تجدید عهد کنیم، خواستههای آن حضرت را که در واقع بر خواستههای خداوند مبتنی است نصب العین زندگی سازیم و برای تحقق آن، مجاهدت کنیم.

به این نکته نیز باید توجه کرد که اتخاذ این رویه، مستلزم داشتن هدفی متعالی در زندگی است که محور این هدف، موجودیت و شخصیت حقوقی و حقیقی امام عصر7 است. در حقیقت سبک زندگی منتظرانه در گیر و دار مجموعهای از رفتارهای جهادی است که پرهیزکاری، ولایتمداری، ظلمستیزی، اعتقاد به حضور امام حی و ناظر، زمینهسازی حاکمیت خدا بر جهان از مهمترین آن به حساب میآیند. این سبک زندگی، انتظار فرج را در سه مقوله «نیت»، «قول» و «عمل» ترسیم میسازد.
فهرست منابع
قرآن کریم.
1٫ آنتونی گیدنز (1378). تجدد و تشخص، تهران، نشر نی.
2٫ ابن ابی زینب، محمد بن ابراهیم(1397ق). الغیبه، تهران، مکتبه صدوق.
3٫ ابن بابویه، محمد بن علی بن حسین (1397ق). کمالالدین و تمام النعمه، قم، دار الکتب الاسلامیه.
4٫ ابن مشهدی، محمد بن جعفر (1419ق). المزار الکبیر، قم، دفتر انتشارات اسلامى .
5٫ بحرانی، سید هاشم (1416ق). البرهان فى تفسیر القرآن، تهران، بنیاد بعثت.
6٫ برقی، احمد بن محمد بن خالد (1371). المحاسن، قم، دار الکتب الاسلامیه.
7٫ جعفری، محمد صابر (1392). سبک زندگی مهدوی باید الگوی جامعه شود، سایت خبرگزاری شبستان. 1392/4/8.
8٫ حسن بن شعبه حرانی، (1404ق). تحف العقول، قم، انتشارات جامعه مدرسین.
9٫ خادم شیرازی، فاطمه و پورعلی، سعید (1392). آگاهی منتظرانه در سبک زندگی و تربیت زمینهساز. مجموعه مقالات نهمین دکترین مهدویت، قم، موسسه آینده.
10٫ خزاز قمى، على بن محمد (1401ق). کفایه الأثر ، قم، انتشارات بیدار .
11٫ خمینی، روح الله، صحیفه امام، (بیتا)، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
12٫ دهخدا، علیاکبر (1372). لغتنامه، تهران، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
13٫ راغب اصفهانی، حسین بن محمد (بیتا). المفردات فی غریب القرآن، بیجا، مکتبه رضویه.
14٫ سلیمیان، خدامراد (1388). فرهنگنامه مهدویت، قم، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود.
15٫ سید بن طاووس، (1411ق). مهج الدعوات، قم، انتشارات دار الذخائر.
16٫ شریفی، احمد حسین (1391). همیشه بهار(اخلاق و سبک زندگی اسلامی)، قم، دفتر نشر معارف.
17٫ شفیعی سروستانی، ابراهیم (1393). زندگی به سبک مهدوی در گفتوگو با دکتر ابراهیم شفیعی سروستانی (تیر1392). ماهنامه معارف، شماره 97٫
18٫ صافی گلپایگانی، لطف الله (1391). انتظار عامل مقاومت، قم، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود.
19٫ طِبرسی، احمد بن على، (1403ق). الاحتجاج، مشهد، نشر مرتضی.
20٫ طبری آملی، محمد بن جریر بن رستم، (1413ق). دلائل الإمامه، قم، مؤسسه البعثه.
21٫ طوسی، محمد بن حسن(1411ق). قم، الغیبه، مؤسسه معارف اسلامی.
22٫ فؤادیان، محمدرضا (1393). زندگی مهدوی، قم، انتشارات عطر عترت.
23٫ قطب الدین راوندی، سعید بن هبه الله (1409ق). الخرائج و الجرائح، قم، مؤسسه الامام المهدی.
24٫ کاویانی، محمد (1391). سبک زندگی و ابزار سنجش آن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
25٫ کلینی، محمد بن یعقوب (1365). الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیه.
26٫ کوشکی، محمد صادق (1393). سبک زندگی به روایت انقلاب اسلامی، تهران، نشر معارف.
27٫ گودرزی، غلامرضا (پاییز 1393). مؤلفههای راهبردی اخلاق و سبک زندگی زمینهساز، فصلنامه علمی پژوهشی مشرق موعود، قم، موسسه آینده روشن. ش 31٫
28٫ محبی، محمد باقر (1404ق). بحارالانوار، بیروت، موسسه الوفاء.
29٫ معین، محمد (1375). فرهنگ فارسی، تهران، انتشارات امیر کبیر.
30٫ مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
31٫ موسوی گیلانی، سید رضی (بهار1393). چیستی و چرایی سبک زندگی و نسبت آن با دین و مهدویت، فصلنامه علمی پژوهشی مشرق موعود. قم، موسسه آینده روشن. ش 25٫
32٫ مهدویکنی، محمد سعید (1383). مفهوم سبک زندگی و گستره آن در علوم اجتماعی، تهران، فصلنامه تحقیقات فرهنگی، ش 1٫
33٫ نجفی، محمد حسن (1391). جواهر الکلام ، تهران ، موسسه نشر اسلامی.
نرم افزارها
34٫ نرم افزار حدیث ولایت، مجموعه سخنان حضرت آیت الله العظمی خامنهای، مرکز کامپیوتری علوم اسلامی نور.
35٫ نرم افزار مجموعه آثار استاد شهید مطهرى، تهران، انتشارات صدرا.

نویسنده:

حسن ملایی

فصلنامه انتظار شماره 44

انتهای متن/

http://fna.ir/ER1YWN

اخبار مرتبط

ماهیت سبک زندگی منتظرانه95/02/05 - 06:15

دیدگاه ایرانی...