بررسی تطبیقی دیدگاههای ویلیام جیمز و ملاصدرا در باب چگونگی شکلگیری مفاهیم حسی

چکیده

نظریه«جریان سیال آگاهی» برمبنای ویژگیهای پنجگانهای که جیمز برای فکر انسان برمیشمرد و همچنین تکیه بر جریان مدام تجربه و نقش التفات و گرایشxad های ذهن در تشکیل مفاهیم تشکیل شده است. نظریه تشکیل مفاهیم صدرا بر اساس استعداد نفس، افاضه عقل فعال و همچنین خالقیت نفس تشکیل شده و بین ادراک حسی و خیالی و ادراک عقلی تفکیک صورت گرفته است. نظریه جیمز از جهاتی به نظریه «تشکیل مفاهیم» ملاصدرانزدیک است. ازجمله اینکه هردو به تغییر و تحول مدام در محسوسات اذعان دارند و در عین این تغییر مداوم، فکر را دارای پیوستگی کامل و تشخّص و وحدت میدانند. در عین حال هر دو را میxad توان به نحوی منتقد نظریه سنتی تجرید دانست. نقطه افتراق این دو فیلسوف در بحث تشکیل مفاهیم به نوع نگرش آنها برمیگردد. با اینکه هر دو فیلسوف یک واقعیت را و به نحو مشابهی تفسیر میکنند،ملاصدرا با نگاهی که بیشتر جنبهی وجود شناسانه دارد و جیمز با نگاهی پدیدار شناسانه به این مسأله می پردازند.

نویسندگان:

مجید ضیایی قهنویه: دانشجوی دکترای دانشگاه تهران

عبدالرسول کشفی: دانشیار دانشگاه تهران

حسن ابراهیمی: دانشیار دانشگاه تهران

فصلنامه اندیشه دینی - دوره 15، شماره 57، زمستان 1394.

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.