عدالت تنها خواسته جنبش روشنایی افغانستان

جنبش روشنایی پس از آن شروع شد که دولت اشرفغنی در جلسه روز 11 اردیبهشت سالجاری در کابینه مصوب کرد تا پروژه انتقال برق آسیای مرکزی موسوم به «توتاپ»، به جای بامیان از مسیر سالنگ صورت پذیرد. هزارههای افغانستان و مردم استانهای مرکزی که معترضان اصلی به تغییر مسیر پروژه هستند، از همان روز نسبت به این تصمیم اعتراض کردند. چرا که اساساً بر این باورند که انتقال برق از مسیر بامیان مصوب شده بود و این در حالیست که دولت اشرف غنی مدعی است این تصمیم در دولت حامد کرزی گرفته شده است.
به هر حال راهپیمایی جنبش روشنایی در اعتراض به خط انتقال برق ترکمنستان از سالنگ، صبح روز دوشنبه 27 اردیبهشت، تحت تدابیر شدید امنیتی در غرب شهر کابل برگزار شد و به گزارش خبرگزاری های افغانستان، این راهپیمایی با حضور دهها هزار زن و مرد، پیر و جوان و کودک از نقاط مختلف شهر کابل آغاز و به چوک (میدان) دهمزنگ ختم شد. این راهپیمایی در حالی در میدان دهمزنگ پایان یافت که جنبش روشنایی چهار راهی فواره آب، پشت دیوار ارگ را محل تجمع نهایی تعیین کرده بود، اما حکومت در کنار ممنوعیت برگزاری تجمع در این ناحیه، با گذاشتن کانتینرهای آهنی در نقاط مختلف شهر، مسیرهای منتهی به ارگ ریاست جمهوری را مسدود کرده بود.
البته معترضان با اهدای گل به نیروهای امنیتی، به تلاش دولت برای انسداد مسیرهای راهپیمایی و اعلام حکومت نظامی در کابل، پاسخ دادند. تظاهرات کنندگان با شعارهای «اشرف غنی، عبدالله، کجاست وعدهها؟»، «ما عدالت میخواهیم»، «توتاپ خط قرمز ماست»، «توتاپ حق ماست توتاپ حق ماست»، «درد ما برق نیست، درد ما فرق است»، «حقوق شهروند، تساوی تساوی»، «ما روشنایی میخواهیم» و... اعتراض خود را به تغییر مسیر پروژه توتاپ ابراز کردند. شهروندان بامیان به دلیل کمبود برق خواهان عبور انتقال برق توتاپ از مسیر این استان هستند.
البته حمید خاوری در روزنامه هشت صبح افغانستان مینویسد: «برخی تلاش دارند که اعتراضهای جنبش روشنایی را قومی خوانده یا به دخالتهای خارجی نسبت دهند، اما این اعتراضها هرچه باشد نمیتوان آن را به سفارتخانههای خارجی نسبت داد، زیرا اعتراض مردم مناطق مرکزی، به بیتوجهی دولت به بازسازی این مناطق در یک دهه گذشته سابقه داشته و موضوع تازهیی نیست. همچنین اعتراض به تغییر مسیر انتقال برق موجه است و دولت باید توضیح قانعکننده به مناطق مرکزی ارائه کند.» راهپیمایی اعتراضآمیز جنبش روشنایی در حالی برگزار شد که «محمد اشرفغنی» رئیسجمهور افغانستان در پی اعتراضهای گسترده مردم با صدور حکمی ادامه کار پروژه انتقال برق ترکمنستان به افغانستان موسوم به پروژه توتاپ را بهحالت تعلیق در آورده است.
اظهارات خلیلی رهبر جنبش روشنایی
محمدکریم خلیلی معاون رئیس جمهور پیشین، سیدحسین انوری رهبر حزب حرکت اسلامی افغانستان، صادق مدبر، عزیزالله شفق، محمد اکبری، احمد بهزاد، اسدالله سعادتی، صدیقه مبارز، صادقی زاده نیلی، لطیف پدرام، غلام حسین ناصری و شماری از اعضای مجلس نمایندگان که در این تظاهرات شرکت کرده بودند، از دولت خواستند تا نگاه تبعیضآمیز قومی خود را کنار نهاده و به مناطق مرکزی افغانستان نیز توجه کنند. اما محمد محقق معاون دوم رئیس اجرایی و محمد سرور دانش معاون دوم اشرفغنی که حامیان جنبش روشنایی بودند، به دلایل اعلام نشدهای در این تظاهرات حضور نداشتند، اما با بیانیههایی از تظاهرات مردم کابل حمایت کردند.
حاج کریم خلیلی، معاون پیشین ریاستجمهوری و معاون ارشد شورای عالی صلح که به نوعی چهره اصلی اعتراضات به پروژه توتاپ و رهبر جنبش روشنایی محسوب میشود، از بستن مسیر تظاهراتکنندگان با گذاشتن کانتینر انتقاد کرد و گفت: «حکومت وحدت ملی با گذاشتن کانتینرهای آهنی و در حصار قلعه آهنین قراردادن خود، خواست تا صدای عدالتخواهی شما را نشود، اما من میگویم که آقای رئیس جمهور، آقای رئیس اجرایی، شما هر چه که دیوار آهنین را در اطراف خود بکشید، صدای عدالتخواهی مردم امروز در افغانستان به حدی طنین میافکند که دیوارهای آهنین نمیتواند جلوی صدای عدالتخواهی مردم را بگیرد.»
وی افزود: تغییر مسیر پروژه برق از ترکمنستان به کابل، خیانت ملی است و هیچ بدیلی در این رابطه برای مردم قابل قبول نیست. نبود برق را میتوان تحمل کرد، اما برخورد دوگانه حکومت و نگاه قومیتی، هیچگاه برای مردم قابل قبول نیست. خلیلی که در جمع هزاران معترض در دهمزنگ کابل سخنرانی میکرد، گفت تا زمان لغو تصمیم کابینه، مردم خاموش نخواهند نشست.
استاد محمد اکبری، عضو مجلس نمایندگان نیز طی سخنانی گفت: «ما برق را تنها برای بامیان نمیخواهیم، برای تمام مناطق مرکزی میخواهیم. تظاهرات مردم تا رسیدن به خواستهایشان ادامه خواهد داشت. همزمان با برگزاری این تظاهرات معاون سخنگوی رئیس جمهور در یک نشست زنده تلویزیونی حضور یافت و اعلامیه ارگ را قرائت کرد. شاه حسین مرتضوی، معاون سخنگوی رئیس جمهور گفت که بارها از اعضای جنبش روشنایی برای مذاکره و صحبت دعوت کرده، ولی همه این دعوتها رد شده است. ارگ ریاست جمهوری در این اعلامیه به موضوعات گذشته چون تعلیق کار پروژه انتقال برق و ایجاد کمیسیون بررسی قضیه اشاره کرده است.
قطعنامه جنبش
تظاهرات جنبش روشنایی در قطعنامه خود آورده است که: آنچه ما میخواهیم در حد خواست یک بخش افغانستان و یک قوم افغانستان قابل تقلیل نیست. ما میخواهیم ساختار سلسله مراتبی جامعه را درهم بشکنیم و دیوار پوسیده تبعیض و ستم را برای همیشه فرو بریزانیم. خواست ما مبتنی بر عدالت اجتماعی و منافع کلان اقتصادی کل کشور است. ما از حکومت افغانستان، حکومت مسئول و پاسخگو میخواهیم تا دیگر مردم افغانستان را در سیاهچالهای نژادی به جان هم نیاندازد و بیش از این با مردمش ستیزه نکند و ستم را جاگزین عدالت نگرداند.
اعتراض کنندگان طی این قطعنامه از حکومت تقاضا کردند که فیصله ضد ملی مورخ 11 اردیبهشت کابینه، در مورد تغییر طرح نهایی برق را هرچه زودتر باطل اعلام کند و دست از نفاقافکنی بردارد. آنان به رهبران حکومت هشدار دادند که در صورت ادامه بی اعتنایی به یک ملت و لجاجت در برابر خواست مردم، در داخل و خارج کشور، با موجهای گستردهتری از خشم و خروش مردم مواجه خواهند شد. این در حالیست که حکومت با ایجاد کمیسیونی دستور بررسی پروژه انتقال برق ترکمنستان را داده است. حکومت همچنان تا زمان نتیجه بررسی این کمیسیون، کار پروژه را تعلیق کردهاست.
در واکنش به این موضوع، دفتر ریاستجمهوری افغانستان با انتشار بیانیهای به تظاهرات دهها هزار نفری مردم افغانستان برای اعتراض به پروژه انتقال برق «توتاپ» واکنش نشان داد. رئیسجمهور حکومت وحدت ملی افغانستان گفت که صدای اعتراض مردم شنیده شد و خوشحالم که آنها گامهای مهمی برای تمرین دموکراسی بر میدارند.
اشرفغنی در این بیانیه اظهار داشت: صدای مردم افغانستان شنیدنی است، زیرا صدای خیرخواهی، دلسوزی و احساس مسئولیت است. دولت وظیفه دارد پیام همه اقشار جامعه را بشنود، و سخنان سازنده را جدی بگیرد و از آن تقدیر کند، ما وظیفه خود میدانیم که به ندای برخاسته از حس وطن دوستی، مساوات و تعهد ملی گوش بدهیم، ما وظیفه خود میدانیم که زمینه فراهم شدن خواستههای افراد و اقشار افغانستان را مساعد سازیم. وی ادامه داد: آخرین اقدام من در این مورد، ایجاد کمیسیون ملی برای یافتن راه حل مناسب در این باره است که از امروز به ریاست «محمد همایون قیومی» فعالیت خود را آغاز میکند و اطمینان دارم که گفتمان مردمی اخیر میتواند بر غنی شدن کار این کمیسیون بیافزاید تا زمینه مشارکت همگانی را در پروژههای ملی مساعد سازد و دولت را در رسیدن به نتیجهای که خیر و رفاه مردم در آن باشد، رهنمون کند.
طرح انتقال برق به افغانستان
طی سه پروژه مختلف انتقال برق به افغانستان از کشورهای آسیای مرکزی، دنبال شده است. در مرحله اول برق ازبکستان به مناطق شمالی، هرات و سپس کابل از مسیر سالنگ به کابل انتقال داده شد. در مرحله دوم پروژه کاسا 1000 دوباره از مسیر سالنگ و سپس پروژه سوم توتاپ که دولت تصمیم به انتقال برق از مسیر قبلی گرفته است. بنابراین مناطق مرکزی این کشور به فراموشی سپرده شدهاند. پروژه «کاسا هزار» و سپس «توتاپ»، برق مازاد کشورهای آسیای مرکزی از سه کشور ترکمنستان، تاجیکستان و قرقیزستان را به افغانستان و سپس پاکستان منتقل میکند. پروژه «کاسا 1000» صرفاً در فصل گرما مازاد برق دو کشور قرقیزستان و تاجیکستان را از طریق خاک افغانستان به پاکستان انتقال خواهد داد و در فصل سرما این خطوط بیاستفاده میماند، اما در پروژه «توتاپ» که ابتدای نام ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، افغانستان و پاکستان به زبان انگلیسی و مخفف طرح انتقال برق 500 مگاواتی ترکمنستان به پاکستان از مسیر کشورهای ازبکستان، تاجیکستان و افغانستان بوده است که با حذف پاکستان از این طرح، برق ترکمنستان به افغانستان انتقال خواهد یافت. اجرایی شدن این پروژه نه تنها افغانستان را به شاهراه ترانزیت خطوط انرژی در منطقه تبدیل میکند، بلکه موجبات توسعه اقتصادی این کشور را فراهم میسازد.
این خط برق، بیشتر برای تکمیل کردن برق کابل است که یک خط آن به طرف استانهای لوگر و خوست و خط دیگرش از مسیر غزنی به سمت قندهار خواهد رفت. کارشناسان برق شرکت فیشنر برشنا آلمانی که کار برنامهریزی این پروژه را بر عهده داشتند، بر این نظر تاکید دارند که اگر مسیر توتاپ از شبرغان به پلخمری و بعد به بامیان و کابل برسد، بهتر است. چرا که مسیر بامیان، مسیر امنتری برای برق افغانستان است و از قطعی برق کابل جلوگیری میکند. از طرفی وصل شدن این شبکهها به هم، از همین طریق امکانپذیر است و شبکهی بزرگ برق افغانستان از این طریق میتواند به بسیاری از استانهای دیگر برسد و مرکز افغانستان هم صاحب برق شود. همچنین، رد شدن پروژه توتاپ از ولایات سمنگان و بامیان میتواند به بخش بزرگ دیگری از اقتصاد افغانستان کمک کند. معادن ذغالسنگ در سمنگان و معدن آهن حاجیگک در بامیان، در مسیر این پروژه قرار میگیرند و قطعاً با دسترسی این معادن به برق، روند استخراج منابع آن سرعت بیشتری گرفته و یکی از پشتوانههای بزرگ اقتصادی افغانستان خواهد شد؛ امری که مردم مرکزی افغانستان را که غالبا شیعه هستند، امیدوار به توسعه اقتصادی و ایجاد اشتغال خواهد کرد.
ارزیابی
افغانستان، هنوز در اجرای برنامههای زیربنایی خود از جمله استخراج منابع و بهرهبرداری از معادن، تولید برق داخلی و زیرساختهای اقتصادی با چالشهای اساسی روبروست و نبود امنیت و تاثیر موضوعات سیاسی – امنیتی، این مجال را به دولت نداده است تا سیاستهای توسعه اقتصادی خود را به پیش ببرند. این در حالیست که به دلیل منابع فراوان آب در این کشور، در صورت احداث سد، افغانستان میتواند خود صادر کننده برق باشد. بسیار واضح است که وجود انرژی برق یکی از ملزومات توسعه هر کشوری است و افغانستان تنها 30 درصد از برقِ مصرفی خود را تولید میکند و بیشتر متکی به برق وارداتی از کشورهای همسایه بویژه آسیای مرکزی است.
آنچه که مردم هزارهجات بویژه بامیان، دایکندی، پکتیا، هرات، بلخ و غزنی را آزار میدهد، نگاه تبعیضآمیز و بیتوجهی دولت به مناطق مرکزی است. حامیان عبور خط برق از بامیان میگویند این مسیر علاوه بر این که برق را به بامیان و استانهای همسایه میرساند، موجب توسعه این ولایت محروم هم میشود و جاده، سرمایهگذاری بینالمللی، توجه و توریسم هم با آن میآید. آن ها معتقدند که سیاست دولت تبعیضآمیز است و چون ولایت بامیان هزارهنشین است، فقیر مانده و محرومیتزدایی از شهرهای هزارهنشین اولویت دولت نیست.
علاوه بر این، انتقال همزمان سه خط برق از مسیر سالنگ نه تنها خطرناک است، بلکه از نظر تکنیکی و اقتصادی توجیه عقلانی ندارد و در مغایرت با منافع ملی، توسعه متوازن، عدالت اجتماعی و سایر ارزشهای مندرج قانون اساسی افغانستان بوده و مورد تأیید جریانهای سیاسی هزارهجات نیست. هزارههای افغانستان بر این باورند که دولت در کابل در دست پشتونها است و طی سالهای گذشته توجهی به ایجاد اشتغال و معیشت آنان نشده است و به همین جهت برخی اعتراضات به این پروژه را نوعی اعتراض به جمع شدن قدرت در دست پشتونها و نگاه قومیتی آنان میدانند.
مردم مرکزی افغانستان به روش های مختلف اعتراض خود را نسبت به تصمیم دولت کابل ابراز کردهاند و در شبکههای مجازی و در اجتماعات خود خواهان انتقال برق از مسیر بامیان هستند و در نخستین تظاهرات بزرگ موسوم به «جنبش روشنایی» که روز دوشنبه 27 اردیبهشت در پایتخت افغانستان آغاز شد و روز بعد نیز ادامه پیدا کرد، شماری از نمایندگان مجلس نمایندگان، برخی از مقامهای دولتی از جمله «سرور دانش» معاون دوم رئیس جمهوری، «محمد محقق» معاون دوم «عبدالله عبدالله» رئیس اجرایی دولت افغانستان و «محمد کریم خلیلی» معاون شورای عالی صلح این کشور، معتقدند که با خواسته مردم مبنی بر تغییر مسیر انتقال برق توتاپ از سالنگ در استان پروان به استان بامیان موافق هستند و تا تحقق آن در کنار مردم خواهند ماند. با توجه به حمایت مردم استانهای دیگر از مردم بامیان، بهتر است دولت به ندای مردم گوش دهد.
واقعیت این است که مردمی که در روزهای گذشته در کابل، بامیان، غزنی و هرات و بلخ و بامیان و دایکندی و... راهپیمایی کردند، نه مسلح به بمبهای آتشزا بودند و نه جلیقه انتحاری به کمر بسته بودند. آنها با شاخه گل، پارچه نوشته، پرچمهای سه رنگ افغانستان و لباسهای مأموران نظافت شهرداری به خیابان آمده بودند تا به حکومت بگویند که حق خواستن، هرگز یک حرکت براندازانه قومی نیست.
بنابراین نه در پی براندازی نظام اند و نه میخواهند با توسل به خشونت، در قبال تبعیض و بیعدالتی و قومگرایی شایع در سیاستگذاریهای کلان، مقابله کنند. آن ها آمده اند تا به حکومت و دیگران، مدنیت، صلح دوستی، مسالمتجویی، اعتراض به مفهوم انسانی و دموکراتیک کلمه را آموزش بدهند و یادآور شوند، قومی که در طول سال ها قربانی تبعیض و ستم و محرومیت و محدودیت سازماندهی شده و آگاهانه دولت مرکزی شده، هنوز حاضر است در کنار حکومت بماند و مطالبات مشروع خود را از مسیرهای کاملا امن و صلحآمیز و مدنی، ابراز کند. هر چند که مسئولین امنیتی با تهدید تظاهرات کنندگان و رهبران جنبش روشنایی مبنی بر دستگیری 18 تن از سران سیاسی هزارهها در صورت وجود هر گونه حمله تروریستی از سوی طالبان یا هر گروه دیگر، به نوعی میخواستند اعتراضات مسالمتآمیز مردم کابل را با تهدید و توهین، به حاشیه بکشانند.
در پایان باید گفت که اعتراضها به این دلیل گسترده شده که سازماندهندگان از انگیزههای بالای سیاسی و قومی برخوردار هستند و خود را بهصورت تاریخی مغضوب حکومت مرکزی و تبعیضات قومی تلقی میکنند و بر این باورند که اگر در اعتراض خود جدی نباشند، حکومت همواره آن ها را نادیده خواهد گرفت. در واقع انباشته شدن مطالبات مردم و عدم توجه دولت به رشد و آبادانی استانهای مرکزی، موجب شده است تا تغییر مسیر برق توتاپ یک بهانهای باشد برای اعتراض به وضع موجود که با محدودیتها و ناعدالتی زیادی روبرو هستند. جنبش اعتراضی توتاپ میتواند آغاز یک حرکت مردمی برای رسیدن به حق و حقوق ابتدایی خود، باشد.
شاید تظاهرات پایان یافته باشد، اما مطالبات مردم فرقی نمیکند هزاره باشد یا تاجیک یا پشتون و ... همچنان پابرجاست و دولت اشرفغنی باید با نگاهی متوازن و برابر با قومیتهای مختلف افغانستان برخورد کند و از نگاه سلبی و متصلب علیه یک قوم یا جریان دوری جوید. چنین رویکردی میتواند آغاز ملتسازی افغانستان باشد و در این صورت است که مردم مناطق مختلف افغانستان حس و تعلق ملی خواهند داشت. هر چقدر دولت از قوممداری و قوممحوری دور شود، به همان میزان ارزشهای ملی جای ارزشهای قومی را خواهد گرفت و این همدلی و همسویی ریشه بحرانهای متعدد افغانستان را در حوزه سیاسی، امنیتی و اقتصادی و ... ریشهکن خواهد کرد. تظاهرات آرام و اعتراض مدنی مردم کابل نیز نشان داد مردم افغانستان و هزاره ها به کشور و سرزمین خود علاقمندند و نه برای براندازی بلکه با تلنگر به حکومت میخواهند نگاه قومگرایانه کم شده و به مطالبات واقعی مردم توجه کنند.

اسماعیل باقری

پایگاه بصیرت

انتهای متن/

http://fna.ir/A4MHKS

دیدگاه ایرانی...