تحلیل بلاغی عوامل مؤثر در ساختار کلامی «کوثر» قرآن

چکیده

سورة کوثر، موجزترین و در عین حال، یکی از تأثیرگذارترین سوره های قرآن است که در عین ایجاز، میتوان همه جنبههای کامل بلاغی یک کلام را در آن یافت؛ بهطوری که پیام رسانی که وظیفه اصلی کلام است، در آن به حد نهایت رعایت شده است. این سوره که در شرایط خاص و متناسب با موقعیت ویژهای نازل شده است، مضمون و محتوایی واحد دارد که وحدت و یکپارچگی خاصی بین آیات سهگانه آن برقرار کرده است.
به طورکلی برای اثبات اعجاز لفظی قرآن، بررسی و تحلیل زبان قرآن و تحلیل ویژگیهای ساختاری گفتارهای آن، نیز تبیین ویژگیها و وجوه بلاغی این کلام ضروری است. در این راستا، همواره یکی از مهمترین دغدغههای دانشمندان، زبانشناسان و نحویون اسلامی، کوشش برای اثبات اعجاز لفظی قرآن بوده است. یکی از روشهادر این زمینه، بررسی وجوه بلاغی این کلام، تبیین بلیغ بودن متکلم و کلام آن و انطباق و تناسبش با ویژگیهای مخاطبان و سیاق حالیه است. در کتابهای بلاغی، معیار سنجش ویژگی بلاغت در کلام و متکلم، مطابقت آنها با اقتضای حال تعریف شده است. با بررسی این معیار مشخص میشود که احوال گوناگونی شرایط شکلگیری یک کلام را متأثر میکند. عوامل چهارگانة متکلم، مخاطب، کلام و بافت موقعیتی در سطوح مختلف ساختار ظاهری و مفاهیم و معانی کلام را متأثر میکند. در این پژوهش با تمرکز بر موجزترین واحد کلام در قرآن، یعنی سورة کوثر و با بررسی احوال گوناگون این عوامل چهارگانه و مقتضیات متنوع آنها انطباق این کلام با اقسام احوال و مقتضیات، تبیین و تحلیل شده است.

نویسنده:

محبوبه همتیان: استادیار دانشگاه اصفهان

فصلنامه پژوهش های ادبی – قرآنی - دوره 3، شماره 3، پاییز 1394.

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.

http://fna.ir/O9KF77

دیدگاه ایرانی...