تحلیل انتقادی کاربرد «حکمت الهی» در کلام شیعه

چکیده

صفت حکمت الهی در کلام شیعه برای اثبات برخی قواعد و اصول اعتقادی بهکار رفته است. متکلمان شیعه در استدلالهای خود هدف آفرینش انسان یا مکلف نمودن او را تعیین میکنند و وسیلههای لازم برای رسیدن به هدف را بر او واجب میدانند و آنچه را که مانع رسیدن به هدف میبینند بر خدا قبیح میشمارند. در این نوشتار با روش تحلیل منطقی کفایت ادلۀ مبتنی بر حکمت الهی، در قاعدۀ لطف، عدل الهی، ضرورت نبوت و امامت، و ضرورت معاد، در آثار معروفترین متکلمان شیعه مورد بررسی قرارگرفتهاند. در این ادله خللهای مشترکی وجود دارد که ریشه در روش بهکارگیری حکمت الهی در استدلالهای کلامی دارد. به نظر میرسد که ادلّۀ متکلمان در تعیین غرض الهی فاقد کفایت است: آنچه آنان واجب علی الله میدانند ابزارهای منحصر به فرد و غیر قابل جایگزین برای اهداف الهی نیستند؛ و گاهی افعال ربوبی با افعال بشری قیاس میشوند.

نویسنده:

جنان ایزدی: استادیار دانشگاه اصفهان

مجله فلسفه و کلام اسلامی - دوره 48، شماره 2 (پاییز و زمستان)، پاییز و زمستان 1394.

برای مشاهده کامل مقاله روی فایل مقابل کلیک کنید.